Actueel

Column: Ideeën 'upcyclen'

di 12 mei 2020 - Guido van de Wiel

Vlakbij Sunrise Boulevard in Fort Lauderdale, Florida, vind je het Osborne Reef. Het is niet zomaar een rif, maar een kunstmatig aangelegd rif, waarvan de basis bestaat uit betonblokken. Zo’n kleine vijftig jaar geleden bedacht een werkgroep vanuit Broward Artificial Reef Inc (BARINC) een ambitieus uitbreidingsplan van dit rif. Er werden, tegen het kunstmatige rif aan, maar liefst 2 miljoen oude en gebruikte autobanden in het water gedropt. Het idee was dat het de biodiversiteit zou verhogen. De banden zouden door hun bochtige spelonken veel meer vissen en zeedieren verleiden om daar te gaan leven. Ook leek het de perfecte structuur te zijn waarop zich koraal kon gaan hechten. Tegelijkertijd was het een prachtige manier om de banden een tweede, derde of vierde leven onder water te geven.

Maar wat bedoeld was als een ecologische boost, werd een ecologische ramp. Een kunstmatig rif gemaakt van rubber bleek achteraf toch niet zo’n goed idee. Het water begon steeds meer verontreiniging te vertonen. De autobanden gingen al snel zware metalen en ander giftige stoffen afscheiden. Daarnaast waren de banden ooit met nylon en metalen verbindingsstukken aan elkaar verknoopt. Maar aangezien er geen roestvrij staal was gebruikt roestten deze verbindingsstukken door. Al snel waren de banden niet langer aan banden gelegd. Hierdoor werden er ineens duizenden banden meegevoerd door de tropische stormen die dit gebied geregeld teisterden. In 1998 spoelden duizenden van de banden aan op de stranden van North Carolina, drie staten noordelijker dan Florida. Los van de afgifte van giftige stoffen in het water, waren de banden – door hun massale en ongecontroleerde verplaatsingen in de oceaan – allerminst een ondersteuner voor de ecologische groei. Het losbandige rubberprofiel beschadigde nu ook nog eens de natuurlijke koraalriffen die in de rest van dit gebied groeiden.

Het is belangrijk om voorbij goede intenties te blijven kijken. Voordat je een megaproject start is een kleine pilot geen overbodige luxe. En soms is zelfs uncycle – het weghalen uit een kringloop – gewoonweg een beter idee dan recycle.

Inmiddels weten we gelukkig steeds meer over het sluiten, versterken en duurzaam verbeteren van kringlopen. 'Recycling' is niet meer de heilige term waarlangs we ooit duurzaamheid trachtten vorm te geven. Want we weten nu: een circulaire economie alleen is op termijn niet goed genoeg. Vergelijk het met het rond blijven pompen van steeds maar weer dezelfde ventilatielucht in je auto; met een knop op je dashboard kun je bij de meeste auto’s je ventilatiestroom even op circulair zetten, bijvoorbeeld omdat je door een tunnel rijdt. Dat laten circuleren van de ventilatielucht gaat een tijdje goed, maar al snel beslaan de ramen toch weer en krijg je steeds meer behoefte aan verse lucht. We ontwikkelen steeds meer nieuwe taal voor het werkelijk verbeteren van mens en de wereld, als doorontwikkeling op recycling. Ik noem een paar van die begrippen.

Zo staat 'upcycling' – naar het gelijknamige boek van Gunter Pauli en Johannes Hartkemeyer – voor een proces waarbij de te hergebruiken nieuwe grondstof zuiverder van aard is dan de oorspronkelijke grondstof en meer waarde vertegenwoordigt dan het daarvoor had. 'Replenishment' van systemen staat tegenover het uitputten van systemen en verwijst daarmee naar het versterken van het herstellend vermogen van de aarde of van een ecosysteem. En we moeten, aldus Daniel Wahl, van een circulaire, via een herstellende naar een 'regeneratieve economie'. Dat laatste begrip verwijst naar een economie waarbij groei van de economie zorgt voor meer groei van de natuur. Meer 'consumeren' leidt daarin tot een toename van hulpbronnen in plaats van tot afbraak. En hier zijn we terug bij de oorspronkelijke grondgedachte van de autobanden. Want die initiële gedachte waarmee het Broward Artificial Reef ooit begon, was in zichzelf generatief. De gedachte luidde immers: hoe meer autobanden er in het water zouden komen, des te meer biodiversiteit er zou verschijnen. Zoals vermeld mislukte dit idee dus faliekant. Maar het betekent ook dat we de kern van dit idee niet bij het afval moeten zetten. In Nederland wordt er momenteel bijvoorbeeld door Stichting De Rijke Noordzee ook een kunstmatig rif gebouwd. Dichtbij de windparken op zee worden op speciale plekken oesters uitgezet, om zo actief de onderwaternatuur te versterken.

Het staat als een band boven water dat we het idee van de Osborne Reef niet letterlijk moeten recyclen. Maar als je de kern en uitvoering ervan verbetert, kun je komen tot een upcycle van het oorspronkelijke idee; een verbeterde versie die de wereld beter maakt. En als dat lukt? Dan zijn die autobanden in het Osborne Reef in ieder geval nog ergens goed voor geweest.


Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, (schrijf)coach en ghostwriter. Hij is onder meer verbonden aan Verdraaide organisaties en de Veranderbrigade. Hij schreef boeken zoals Durf het verschil te maken, Organiseren met toekomst en Innoveerkracht. www.wheelproductions.nl

 

 


Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:
CAPTCHA Image

Nog geen reacties geplaatst