Actueel

De volgende stap na ketensamenwerking

wo 21 aug 2019 - Guido van de Wiel

In gemeentes, zorg, bouw en maakindustrie is de laatste jaren het begrip ketensamenwerking gemeengoed geworden. Ketensamenwerking staat dan voor een vorm van samenwerking tussen partijen die opeenvolgend met elkaar samenwerken aan één product of proces. En bij dit woordje “opeenvolgend” wil ik wat langer stilstaan. Net zoals sommige partijen in een ketensamenwerking ook noodgedwongen letterlijk soms moeten blijven stilstaan omdat het stokje in de estafetterace nog onderweg is.

De bouwpartij moet wachten omdat het de formeel-juridische partij nog niet gelukt is om alle vergunningen tijdig door het gemeentelijk en provinciaal domein te loodsen. De stukadoor van bedrijf A staat al klaar, terwijl de elektricien van bedrijf B nog voor minimaal twee dagen werk heeft aan het trekken van alle leidingen bij de bouw van een nieuw hoofdkantoor. De levering vanuit de Europese distributeur loopt hopeloos achter, terwijl de bijbehorende weekaanbieding door de afdeling marketing al wel in de winkelfolders van week 10 geplaatst is …

Bij echte ketensamenwerkingen is de volgende partij voor een groot deel of zelfs volledig afhankelijk van de vorige partij of, en zo ja hoe deze zijn tussenresultaat oplevert. Daarom is er doorgaans veel dialoog op voorhand nodig tussen partijen om bijvoorbeeld het bouwbestek, de bestelprocedure of de achtereenvolgende controlemomenten goed te begrijpen. Ook worden er vooraf vaak de nodige juridische en sanctionerende afspraken gemaakt, om de risico’s van de ketensamenwerking zo goed mogelijk uit te sluiten. Zo moet een bouwbedrijf voor elk kwartier dat de te renoveren brugdelen te laat weer op hun plek liggen een fikse boete betalen. Boetes die al snel kunnen oplopen tot meer dan 100.000 euro per dag. Dit soort regelingen zijn bedoeld om het economisch verkeer letterlijk en figuurlijk snel weer te laten doorstromen en het risico op vertragingen zo goed mogelijk af te kopen.

Het werken in een echte keten met allerhande partijen levert een enorm fragiele vorm van samenwerking. Het is alsof je op één snelweghelft van Nederland door heel Duitsland moet rijden (wat sommige jaren ook daadwerkelijk het geval is geweest). De fragiliteit ervan is daarmee direct aangetoond. Er hoeft maar één ongeluk te gebeuren en al het verkeer op de gehele snelweg staat urenlang vast.

In het beste geval zorgt ketensamenwerking voor onderling vertrouwen en voor duurzame werkrelaties op langere termijn. Maar veel van die zogenaamde ketensamenwerkingen waar dit vertrouwen gegroeid is, zijn in hun essentie inmiddels verworden tot netwerksamenwerkingen: partijen zijn vroeg aangesloten en er is – voor een gezond resultaat – steeds ook een plan B of C voorhanden: naast de sancties op het niet-tijdig leveren gaat het dan om het vooraf uitstippelen van een workaround via een andere weg, er worden tussenliggende beslismomenten ingebouwd waarop meer personeel of andere (tussen)leveranciers nog ingeschakeld kunnen worden. Allerlei clausules en aangrijpingspunten naar een plan B of plan C om toch nog steeds tijdig en hoogkwalitatief het juiste resultaat te kunnen behalen. Heb jij in je ketensamenwerkingen alternatieven voorhanden, of blijft je invloed beperkt tot het aanzetten van je knipperlichten om de auto achter je te waarschuwen dat er filevorming voor je opdoemt? Werk jij in een ketensamenwerking of in een netwerksamenwerking? Echte ketensamenwerkingen leiden vroeg of laat tot kettingbotsingen. Als een stokje op maar één moment, één manier en in één verband tussen twee mensen doorgegeven kan worden, is de kans groot dat het stokt.

Netwerksamenwerkingen maken veel meer routes mogelijk om van A naar B te komen. Netwerksamenwerkingen dragen extra rijbanen en extra routes in zich om van Emmerik of Kleef toch tot in München te komen, daarbij behoedzaam en wendbaar files, ongelukken en langzaam rijdend verkeer mijdend.

Het gaat om het organiseren niet langs een keten maar een organisatiemodel dat lijkt op de manier zoals een maliënkolder vervaardigd is. Elke ring – lees: elke partij –  wordt daarin vastgehouden door meerdere andere ringen (partijen). Daardoor kan een individuele schakel het laten afweten zonder dat het totaal aan prestaties inboet; de ringen rondom deze schakel zorgen in dat geval voor de nodige stevigheid. Een maliënkolder zorgt dat het weefsel sterk blijft ongeacht een aantal zwakke schakels in het netwerk.

 

Vergelijk het met het aantal vaccinaties in een populatie om een ziekte-uitbraak tegen te gaan. Een vaccinatieprogramma met te weinig inentingen laat toe dat er toch een epidemie ontstaat. Bij voldoende inentingen treedt juist groepsbescherming op. Ongevaccineerde jonge en kwetsbare kinderen en volwassenen die om gezondheidsredenen niet kunnen worden ingeënt (door bijvoorbeeld leukemie), zijn daardoor toch ook beschermd tegen ziektes als difterie of tetanus.


En ja, na intensief gebruik van een maliënkolder is het zaak dat alle beschadigde ringen weer stevig om elkaar verknoopt raken, voordat je aan de volgende klus in datzelfde maliënkolder start. Het isoleren en uitstoten van te veel schakels zonder dat je er alternatieven voor vindt, maakt het maliënkolder tot kolder. Het is van belang dat voldoende ringen elkaar vast blijven houden; anders valt ook een maliënkolder als losse macaroni uit elkaar. Teveel onderling ellebogenwerk maakt zelfs van stevige netwerkverbindingen kromme elleboogjes.

 

De opvolger van ketensamenwerkingen loopt parallel op met de zoekresultaten in Google. In een  netwerk waarin veel meer verbindingen zijn, ontstaat al snel een veelvoud aan samenwerkingsmogelijkheden, meerdere routes van aankoop, meerdere routes van productie en van services.

Bij een boekproductie waar ik bij betrokken ben geweest, maakte lange tijd een vaste designer deel uit van het team. De productie kwam onder druk te staan, doordat we niet tot de juiste voorkant van het boek kwamen. Ondanks overleg vooraf en briefings op papier. Vanaf het moment dat we ons project aanmeldden op de website www.ontwerpen-voor-geld.nl/ hadden we ineens de beschikking over 77.421 ontwerpers, waarvan er zo’n 100 voor ons parallel aan de slag gingen. De route van design voor deze boekproductie bleek ineens niet meer één rijbaan breed met wegversperringen om de halve kilometer. Nee, we konden ineens via 100 rijbanen bij onze bestemming komen. Het blijft een keten, maar het is toch vooral een netwerk.

 

De redenering is zo sluitend als het weefsel zelf: terwijl bij een ketting geldt dat een ketting zo sterk is als de zwakste schakel, is in een netwerk het netwerk zo sterk als alle schakels tezamen. En soms – zoals bij het ontwerpen van een boekomslag – blijkt het netwerk zelfs zo sterk als de sterkste schakel. 

 

 

Guido van de Wiel (Wheel Productions) is organisatiepsycholoog, ghostwriter en verbonden aan Verdraaide organisaties en de Veranderbrigade. Hij schreef boeken zoals Durf het verschil te maken (best verkochte verandermanagementboek van 2018), Organiseren met toekomst en Innoveerkracht. Hij is executive coach bij TIAS School for Business and Society en bij RSM. Trendwatcher of the Year.

 


Geef hieronder uw reactie op dit nieuwsitem

Leave this one empty:
Naam:
Don't fill in data here:
Reactie:
Don't put anythin in here:
CAPTCHA Image

Nog geen reacties geplaatst